Bazı insanlar yaşarken tartışılır, öldükten sonra ise tarihe emanet edilir. Fakat öyle isimler vardır ki ne zaman onları ansanız, yalnızca bir insanı değil, bir devrin bütün umutlarını, hayal kırıklıklarını, cesaretini ve acılarını da hatırlarsınız. Enver Paşa, işte o isimlerden biridir.
Bugün 4 Ağustos…
Türkistan’ın Çeğen Tepesi’nde toprağa düşen bir Osmanlı paşasının şehadetinin üzerinden 104 yıl geçti. Aradan geçen zaman, onun adını ne unutturabildi ne de etrafındaki tartışmaları sona erdirebildi. Çünkü Enver Paşa, sıradan bir asker değil; tarihin akışını değiştirmeye çalışan bir neslin en dikkat çeken simalarından biriydi.
Onun ömrü, rahat koltuklarda geçen bir devlet adamının ömrü olmadı. Trablusgarp’ın kızgın çöllerinde, Balkanlar’ın kan kokan ovalarında, Kafkas dağlarının dondurucu soğuğunda ve nihayet Türkistan’ın uçsuz bucaksız bozkırlarında geçti. Üniformasını yalnızca bir rütbe değil, bir sorumluluk olarak taşıdı. İnandığı davadan vazgeçmedi; sürgünün huzurunu değil, mücadelenin belirsizliğini seçti.
İttihat ve Terakki’nin ortaya çıktığı yıllar, Osmanlı Devleti’nin en çetin dönemlerinden biriydi. İmparatorluk toprak kaybediyor, dış baskılar artıyor, içeride ise büyük bir çözülme yaşanıyordu. Bu hareket, devleti yeniden ayağa kaldırmayı ve bağımsızlığını korumayı amaçlayan kadrolardan oluşuyordu. Attıkları adımlar ve aldıkları kararlar tarihçiler tarafından farklı şekillerde değerlendirilmeye devam etmektedir. Ancak onların, vatanın geleceği için büyük bir sorumluluk üstlendikleri gerçeği de tarihin önemli bir parçasıdır.
Enver Paşa’nın yüreğinde yalnızca İstanbul yoktu. O, Semerkant’ın kubbelerinde yankılanan ezanı, Buhara’nın ilim geleneğini, Kaşgar’ın ufkunu ve Türkistan’ın bozkırlarını da aynı tarihî ve kültürel mirasın parçaları olarak görüyordu. Onun ülküsü, dünyanın farklı coğrafyalarındaki Türk topluluklarının ortak tarih ve kültür bilinciyle yeniden güçlenmesiydi. Bu ülkü gerçekleşmedi; fakat onun uğruna verdiği mücadele, tarihin hafızasında yaşamaya devam etti.
Elbette tarih, yalnızca ideallerden ibaret değildir. Birinci Dünya Savaşı’nın ağır sonuçları ve Sarıkamış Harekâtı, Enver Paşa’nın adıyla birlikte anılan en acı başlıklardandır. Bu kayıplar, milletimizin ortak hafızasında derin yaralar bırakmıştır. Tarihî şahsiyetleri değerlendirirken hem cesaretlerini hem de kararlarının sonuçlarını birlikte ele almak gerekir. Ne kusursuz kahramanlar vardır ne de bütün yükü tek başına taşıyan insanlar. Sağlıklı tarih bilinci, övgü ile eleştiriyi aynı ciddiyetle değerlendirebilmektir.
Aynı askerî kuşağın yetiştirdiği bir başka büyük isim ise Gazi Mustafa Kemal Atatürk’tü. O da aynı devletin üniformasını taşıdı; fakat Millî Mücadele’nin lideri olarak bağımsız Türkiye Cumhuriyeti’ni kurdu ve millet egemenliğine dayalı yeni bir devlet inşa etti. Türk milletinin çağdaşlaşma yolculuğunda Atatürk’ün yeri tartışmasızdır. Bununla birlikte, tarihimizi birbirine rakip kahramanlar üzerinden değil; aynı milletin farklı dönemlerde verdiği mücadeleler üzerinden okumak, geçmişi daha sağlıklı anlamamıza yardımcı olur.
Bugün bize düşen, geçmişi sloganlarla değil; bilgiyle, belgeyle ve sağduyuyla değerlendirmektir. Tarihî şahsiyetleri tek bir cümleyle ya göklere çıkarmak ya da bütünüyle mahkûm etmek, tarihin karmaşıklığını görmezden gelmektir. Milletler, geçmişlerini inkâr ederek değil; başarılarından ilham alıp hatalarından ders çıkararak büyür.
Enver Paşa’nın hikâyesi, bir ideal uğruna sonuna kadar yürüyen bir askerin hikâyesidir. Atatürk’ün hikâyesi ise bağımsızlığı kalıcı bir devlete dönüştüren bir liderin hikâyesidir. Her ikisi de Türk tarihinin farklı sayfalarında yer alır; biri imparatorluğun son yıllarının, diğeri Cumhuriyet’in doğuşunun sembollerindendir.
Bugün Türkistan’ın rüzgârı hâlâ Çeğen Tepesi’nde eserken, Anadolu’nun semalarında da ay yıldızlı bayrak dalgalanıyor. Bu bayrak, geçmişin acılarından süzülen tecrübelerin, fedakârlıkların ve bağımsızlık iradesinin ortak emanetidir.
Enver Paşa’yı vefatının 104. yılında saygıyla anarken, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü ve Millî Mücadele’nin bütün kahramanlarını da minnetle yâd ediyoruz. Çünkü tarih, yalnızca zaferleri değil; fedakârlıkları, idealleri ve milletine adanmış hayatları da hatırlar.
Belki de bir milletin hafızasında en uzun yaşayanlar, ömürlerini kendileri için değil, inandıkları vatan ülküsü için tüketenlerdir.
Yorumlar kapalı.